غده تيروئيد تولیدکننده و تنظیم‌کننده هورمون ها است. این هورمون ها می‌توانند روی میزانِ سطح انرژی، خلق و خو و حتی وزن اثر داشته باشند. همچنین آن‌ها می‌توانند از عوامل افسردگی باشند. در این مطلب می‌خواهیم به نقش غده تيروئيد در افسردگی و درمان آن اشاره‌کنیم.

هورمون‌ها چیست‌اند؟

هورمون‌ها موادی هستند که توسط غدد درون‌ریز (گروهی از غده‌های بی مجرا که هورمون‌های لازم برای رشد، تکامل، تولیدمثل و خود پایداری را به صورت مستقیم به جریان خونی ترشح می‌کنند. تیروئید یکی از غده‌های اصلیِ درون‌ریز به شمار می رود) تولید می‌شوند و تأثیر بسیار زیاد و چشمگیری بر فعالیت‌های بدنی دارند. غدد درون‌ریز روی رشد، تکامل، خلق و خو، عملکرد جنسی، تولیدمثل و متابولیزم تأثیر می‌گذارند.

هورمون‌ها چه رابطه‌ای با افسردگی دارند؟

میزانِ سطح هورمون‌ها، مانند آن دسته از هورمون‌هایی که غده تيروئيد تولید می‌کند، می‌توانند از عوامل افسردگی باشند. به علاوه، بعضی از نشانه‌ها و علائم افسردگی، مرتبط با شرایطِ تیروئید هستند.

چون میانِ علائم افسردگی و دیگر حالت‌های پزشکی رابطه وجود دارد، بنابراین نمونه‌گیری از خون برای تشخیصِ درستِ بیماری امری رایج است. آگاهی از اینکه آیا شما همزمان دچار افسردگی و مشکلاتِ تیروئید باهم هستید یا خیر، موضوع مهمی است.

بعضی از انواع حالت‌های تیروئید:

هورمون‌های غده تيروئيد می‌توانند بر متابولیزم، خلق و خو و عملکرد جنسی تأثیر داشته باشند. زمانی که تیروئید بیش از اندازه هورمون تولید می‌کند، بدن انرژی‌اش را سریع تر از مقداری که باید استفاده کند، مصرف می‌کند. به این حالت که تیروئید بیش از حد فعال است، پرکاری تیروئید (hyperthyroidism) می‌گویند. علائمِ پرکاری تیروئید شامل موارد زیر است:

·         بزرگ شدن غده تيروئيد

·         عدم تحملِ گرما

·         کم و نامنظم شدن عاداتِ ماهانه

·         تحریک‌پذیری، زودرنجی و عصبانیت

·         ضعف ماهیچه‌ای و یا لرزش و رعشه

·         ناآرامی و اختلال در خواب

·         مشکلاتِ بینایی و یا سوزش چشم

·         کاهش وزن

زمانی که غده تيروئيد به اندازه کافی هورمون تولید نکند، آنگاه بدن با سرعت کمتری از آنچه می‌بایست انرژی مصرف کند، انرژی مصرف می‌کند. این حالت را کم کاری تیروئید (hypothyroidism) می‌گویند. از نشانه‌های کم کاری تیروئید می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

·         خشک و ضخیم شدن پوست و مو

·         خستگی

·         فراموشی و بی‌توجهی

·         عادات ماهانه مکرر و شدید

·         صدایِ گرفته و خشن

·         عدم تحمل سرما

·         اضافه‌وزن

·         بزرگ شدن غده تيروئيد (گواتر)

بعضی از این علائم - مانند خستگی، زودرنجی، تغییر وزن و اختلال‌های مربوط به خواب – علائمی هستند که به افسردگی نیز اشاره می‌کنند.

پزشکِ شما برای تعیین دقیقِ سطحِ هورمون‌ها، ممکن است از شما آزمایش‌های خونی شامل موارد زیر را بخواهد:

·         THS (یک هورمون که توسط غده هیپوفیز ترشح می‌شود و به رشد غده تيروئيد کمک کرده و تحریک‌کننده آن است)

·         Triiodothyronine (T3، یک هورمون که توسط غده تيروئيد ترشح می‌شود و در ساختار خود سه مولکول ید دارد)

·         Thyroxine (T4، یک هورمون که توسط غده تيروئيد ترشح می‌شود و در ساختار خود چهار مولکول ید دارد)

بیماری تیروئید چگونه درمان می‌شود؟

هدف از درمان هر نوع بیماری تیروئید، رساندن سطح هورمون‌های تیروئید در خون به حالت نرمال است. کم کاری تیروئید با داروهای levothyroxine و triiodothyronine قابل‌درمان است.

Levothyroxine یک هورمون ساختگی است که جایگزین هورمون‌های از دست رفته در بدن می‌شود.

نام‌های تجاری دارویِ levothyroxine:

·         Synthroid

·         Unithroid

·         Levoxyl

·         Levothroid

نام‌های تجاری دارویِ triiodothyronine:

·         Triiodothyronine

·         Cytomel

گاهی اوقات از triiodothyronine و levothyroxine به عنوان داروهایِ جداگانه اما به صورت همزمان استفاده می‌شود. یک حالتِ نادر هم وجود دارد که هر دو دارو به صورت ترکیبی در یک دارو تحت عنوان liotrix (با نام تجاری Thyrolar) استفاده می‌شوند.

 پرکاری تیروئید عموماً سخت تر درمان می‌شود. دلیل آن نیز این است که لازم باید هورمون تولیدشده توسط تیروئید را به حالت عادی بازگرداند. برای درمان پرکاری تیروئید، معمولاً از دارو برای مسدود کردن خروجی هورمون‌ها استفاده می‌شود. همچنین ممکن است از ایزوتوپ رادیو اکتیو ید جهتِ از کار انداختن تیروئید استفاده شود. جراحی نیز با برداشتن بخشی از غده تيروئيد و یا همه آن، می‌تواند از گزینه‌های درمان باشد.

درمان با ایزوتوپ رادیو اکتیو عنصر ید، رایج‌ترین نوع درمان است اما چون اغلب تیروئید را از کار می‌اندازد باعثِ کم کاری تیروئید می‌شود لذا می‌بایست درمان را با levothyroxine برای نرمال کردن هورمون‌ها ادامه داد.

دیگر حالت‌های افسردگی که به هورمون‌ها مربوط‌اند:

اول از همه باید گفت که زنان بیش از مردان دچار مشکلاتِ تیروئیدی می‌شوند. همچنین افسردگی در زنان بیش از مردان تشخیص داده می‌شود. به دلیل بیولوژیکی، زنان بیشتر در معرض افسردگی‌های ناشی از اختلال‌های هورمونی هستند.

پروسه قاعدگی با تغییرات و نوساناتِ سطح استروژن (Estrogen) و دیگر هورمون‌ها همراه است. بعضی از زنان قبل از قاعدگی دچار علائمِ افسردگی می‌شوند مانند غمگینی، تحریک‌پذیری و کج خلقی و خستگی. این علائم بخشی از سندرمِ پیش از قاعدگی و یا به اختصار PMS هستند. همچنین اختلالِ نسبتاً شدیدتری همراه با مشکلاتِ عاطفی وجود دارد که قبل از قاعدگی بروز می‌کند که به آن به اختصار PMDD گفته می‌شود (این اختلال با علائم شدید افسردگی پیش از قاعدگی همراه است).

در زمان بارداری، زنان دچار تغییرات جسمی و احساسی می‌شوند که به دلیل تغییر در هورمون‌ها این اتفاق رخ می‌دهد. بعد از بارداری، تغییر بزرگی در سطحِ هورمون‌ها ایجاد می‌شود. این تغییرات احتمالاً سبب افسردگی پس از زایمان خواهند شد.

با افزایش سن در زنان و نزدیک شدن به یائسگی، سطح هورمون‌ها تغییر می‌کند. علائمی که زنان در این دوران از زندگی تجربه می‌کنند شاملِ خستگی، اختلال در خواب، افزایش وزن و تغییراتِ پوست است.

زنانی که احساسِ افسردگی می‌کنند و یا علائم آن را تجربه می‌کنند به درمان نیاز دارند. درمانِ افسردگی در مادران بسیار مهم است چرا که هم بر مادر و هم بر کودک اثر خواهد گذاشت. درمان می‌تواند شاملِ گفتاردرمانی و استفاده از داروهای ضد افسردگی باشد.